‌ليپيدها

آشنايي با ويژگي هاي ساختاري و عملكردي ليپيدها و اجزاي تشكيل دهنده آن ها

  1 – مشخصات كلي ليپيدها و تقسيم بندي آن ها را بيان كنيد؟

ليپيدها مولكول هاي زيستي هستند كه با خاصيت غير محلول بودن در آب و محلول بودن در حلال هاي آلي مانند بنزن، كلروفرم و دي اتيل اتر مشخص مي شوند. ليپيدها از نظر قطبي و غيرقطبي بودن در دو دسته جداگانه قرار مي گيرند. تري اتيل گليسرول ها و استرهاي كلسترول در دسته ليپيدهاي غيرقطبي قراردارند. ليپيدهاي قطبي به علت داشتن بخش هاي هيدروفيل (آب دوست) و هيدروفوب( آب گريز) ناميده مي شوند. فسفوليپيدها و اسفنگوليپدها در اين دسته اند. ليپيدها مي توانند با ساير د رشت مولكول ها تركيبات پيچيده اي به نام گليكوليپيد و گليكوپروتئين را بسازند. از نظر ساختاري ليپيدها، در مقايسه با ساير درشت مولكول ها، كوچك هستند و واحد ساختاري آن ها، اسيد چرب نام دارد.  

  2 – ويژگي ساختاري مهم اسيدهاي چرب و نقش آنها را در ليپيدها شرح دهيد؟

جزء اصلي سازنده ليپيدها را مونوكربوكسيليك اسيدها با تعداد كربن زياد (4 تا 30 كربن) در يك زنجيره دراز، تشكيل مي دهند. اسيدهاي چرب حاصل از منابع جانوري ، ساختاري ساده دارند ولي اسيدهاي چرب گياهي پيچيده ترهستند و عواملي مانند اپوكسي، هيدوركسي، كتو و حلقه هاي سيكلوپروپان به مولكول آن ها اضافه شده است. در باكتري ها نيز اسيدهاي چرب ساختار پيچيده اي دارند و گاهي از زنجيره هيدروكربني شاخه اي با حلقه هاي سيكلوپروپان تشكيل شده اند.
اسيدهاي چرب به علت سمي بودن به صورت آزاد كم ديده مي شوند و با ايجاد تركيب استرهاي اكسيژن در ساختار ليپيدها شركت مي كنند. پيوندهاي استري نسبت به هيدروليز اسيدي و قليايي بسيار حساس هستند. برخي از اسيدهاي چرب در مولكول خود فقط زنجيره هيدروكربني ساده (پيوند يگانه) دارند و به نام اسيدهاي چرب اشباع شده خوانده مي شوند. اسيدهاي چرب اشباع نشده در ساختار خود پيوند دو گانه دارند و نسبت به اسيدهاي چرب اشباع شده داراي نقطه ذوب پائين تري مي باشند و در حالت طبيعي به صورت مايع هستند. هم چنين وجود پيوند دو گانه در زنجيره ايزومري هندسي سيس و ترانس را به وجود مي آورد. ايزومرهاي ترانس پايدارترند و كمتر در ساختار اسيدهاي چرب وارد مي شوند.  

  3 – ساختار دو اسيد چرب لينولئيك و استئاريك را بنويسيد؟

اسيد استئاريك
H₃C(CH₂)COOH
داراي 20 كربن است.
اسيد استئاريك از دسته اسيدهاي چرب اشباع شده مي باشد كه داراي ساختمان فضايي زيگزاگي است. داراي يك گروه كربوكسيل (COOH)_ در يك انتها است و به آن زنجيره خطي درازي از هيدروكربنهاي غيرقطبي متصل است.  

  اسيد لينولئيك

داراي 18 كربن است و جزء اسيدهاي چرب اشباع نشده مي باشد كه اولين پيوند دو گانه در مولكول بين كربن شماره 9 و 10 ايجاد شده و پيوند دو گانه بعدي پس از اولين پيوند دو گانه به طرف متيل انتهايي و با فاصله يك متيل ايجاد شده و مولكول داراي 2 پيوند دو گانه است.
وجود پيوندهاي دو گانه در مولكول موجب ايجاد خميدگي در آن ناحيه مي گردد. پس مولكول اسيد لينولئيك داراي دو خميدگي است.  

  4 – كوتاه نويسي در بيوشيمي را با ذكر مثال توضيح دهيد؟

جهت كوتاه نويسي اسيدهاي چرب و ليپيدها ، ابتدا تعداد كربن را مي نويسند سپس تعداد پيوندهاي دوگانه و در آخر شماره كربن واحد پيوند دو گانه را مي آورند. در صورت لزوم، نوع ايزومري سيس يا ترانس با علامت اختصاري (C) براي سيس و (t) براي ترانس به شماره كربن هاي با پيوند دو گانه اضافه مي شود. مثلاً اسيد پالمتيك با 16 اتم كربن و بدون پيوند دو گانه به صورت 0:16 و اسيد لينولئيك
(c12، c9)
2: 18
نمايش داده مي شوند.  

  5 – صابوني شدن را تعريف كنيد و چگونگي تشكيل رامولسيون ( تعليق) توسط صابون ها را بيان كنيد:

نمك سديم يا پتاسيم اسيدچرب را ، صابون گويند، صابون هاي معمولي قدرت پاك كنندگي يا امولسيونه كردن مواد نامحلول در آب مانند: روغن، گريس و غيره را دارند. بدين ترتيب كه هيدروفوب صابونها به درون قطرات روغني وارد و سرهاي قطبي آن ها به طرف آب قرار مي گيرند، در نتيجه صابون ها يك پوشش هيدروفوبي در حول ذره چربي ايجاد مي كنند و امولسيون مي سازند. نمكهاي كلسيم و منيزيم اسيدهاي چرب بسيار نامحلول هستند و توانايي امولسيونه كردن چربي ها را ندارند.  

  6 – مشخصات ساختاري و عملكردي تري اسيل گليسرول ها و چگونگي دسته بندي آن ها را توضيح دهيد؟

از ساده ترين ليپيدها مي توان تري اسيل گليسرولها را نام برد كه به ، چربي هاي خنثي و يا تري گليسريد نيز معروف هستند.اين تركيبات از استري شدن سه مولكول اسيد چرب با گليسرول به دست مي آيند. تري اسيل هايي كه تنها از يك نوع اسيد چرب به وجود آمده اند به تري اسيل گليسرول هاي ساده معروفند و نامگذاري آنها بر اساس نوع اسيد چرب شركت كننده صورت مي گيرد. مثلاً اگر سه اسيد چرب از نوع استئاريك موجود باشد، چربي حاصل تري استئارين مي باشد. اگر دو يا چند نوع اسيد چرب در تركيب تري اسيل گليسرول بكار رفته باشد، تري اسيل گليسرول هاي مركب خوانده مي شوند و براي معرفي آنها از شماره كربن هاي گليسرول استفاده مي شود مانند :« استئاريل – 2 ، 3 – دي پالميتويل گليسرول» (بدين معني كه به 1- C اسيد استئاريك و به 2- C و 3-C هر كدام يك اسيد پالمتيك متصل شده است)تري گليسريدها ساختار هيدروفوب دارند. اكثر چربي هاي طبيعي مانند كره ، روغن جامد، مايع و مخلوطي از تري اسيل گليسرول هاي ساده و مركب هستند. بافت آديبوز (بافت چربي) بافتي است كه در ياخته هاي آن چربي ذخيره مي شود. تري اسيل گليسرول ها نيز مانند اسيدهاي چرب در مجاورت سود يا پتاس به صورت صابون در مي آيند.  

  7 – مشخصات فسفوليپدها را بيان كنيد و علت نامگذاري آنها به آمفي پاتيك را توضيح دهيد؟

فسفوليپيدها تركيبات باردار و ساختاري هستند. ساختار غشاي پلاسمايي،‌غشاي اندامك هاي ياخته اي و كليه سيستمهاي غشايي در ياخته اساساً از فسفوليپيد ساخته شده اند. فسفوليپيدها هرگز به صورت ذخيره اي ديده نمي شوند. د راين تركيبات به كربن هاي شماره 1و 2 گليسرول، ملكول اسيد چرب اشباع شده يا اشباع نشده متصل است و كربن شماره 3 با اسيد فسفريك پيوند استري دارد به همين دليل مولكول از نظر ساختاري داراي يك سر قطبي و يك دم غيرقطبي است. فسفوليپيدها اكثراً فسفرگليسريد ناميده مي شوند. اين تركيبات داراي يك الكل نوع دوم هستند كه به اسيد فسفريك متصل مي شوند. همه فسفوليپيدها در PH خنثي يك بار منفي بر روي مولكول فسفات دارند، به علاوه اگر الكل هم داراي يك يا چند بار مثبت و منفي باشد آنها را ليپيدهاي باردار و قطبي مي نامند و به دليل داشتن دو بخش قطبي و هيدروفوب در خود، آمفي پاتيك خوانده مي شوند.  

  8 – اسفنگوليپيد چه نوع تركيبي است؟

اسفنگوليپيدها دسته ديگري از ليپيدهاي ساختار هستند كه داراي يك سر قطبي و دو دم غير قطبي هستند.
دم آنها شامل يك مولكول اسيد چرب و يك ملكول آمينو الكل به نام اسفنگوزين يا يكي از مشتقات آن است. به بخش سرقطبي آن ها تركيباتي مانند اتانول امين، كولين متصل است. تركيب اسيدچرب با اسفنوگوزين، سراميد خوانده مي شود. از مهم ترين اسفنگوليپيدها مي توان اسفنگوميلين ها، سربوزيدها و گانگليوزيدها را نام برد. اسفنگوميلين ها در ياخته هاي عصبي غلاف ميلين را تشكيل مي دهند و در ساير ياخته هاي جانوري ديده مي شوند . سر بروزيدها فاقد سرقطبي هستند و در اين ناحيه يك مولكول قند به خصوص از نوع لاكتوز دارند. گانگليوزيدها از ليپيدهاي پيچيده هستند.  

  9 – تركيب 1. پالمتيويل 2. اولئيل – فسفاتيدل كولين جزء كدام يك از تركيبات ليپيدي است و در صورتي كه اين تركيب در آب قرار گيرد چه اتفاق مي افتد؟

يك تركيب فسفاتيديل كولين و جز فسفوليپيدهاي قطبي مي باشد. داراي يك سرقطبي (كولين) و دو دم غيرقطبي است. اسيد پالمتيك يك اسيد چرب اشباع شده متصل به 1-C و اسيد اولئيك اسيد چرب اشباع نشده متصل به C-2 مي باشد. ليپيدهاي قطبي به علت داشتن سرقطبي و دم هيدورفوب آمفي پاتيك هستند كه در آب و سيستم هاي آبي نامحلول مي باشند. با وارد شدن به آب، سرقطبي آنها به طرف مولكول هاي آب و دم غير قطبي به طرف خارج كشيده مي شود و غشاي تك لايه اي در سطح آب ايجاد مي كنند. هم چنين ليپيدهاي قطبي مي توانند در آب غشاي دو لايه ايجاد كنند در اين حالت بخش هيدروفوب ليپيدها بطور منظم مجاور هم آرايش يافته و بخش هاي قطبي دور از هم و در مجاورت آب قرار مي گيرند. سيسل ها نيز با وارد شدن ليپيدهاي قطبي در آب و آرايش مولكول هاي آن ها ايجاد مي شوند. فسفوليپيدها مي توانند حفره هاي بسته اي با شكل اختصاصي ايجاد كنند كه به نام ليپوزوم معروف مي باشند.  

  10 – ساختار ليپوپروتئينها و جايگاه آنها در مدل موزائيك روان غشاي ياخته را شرح دهيد؟

ليپو پروتئين ها اساس ساختار غشاهاي ياخته اي را تشكيل مي دهند. دو تركيب ليپيد و پروتئين به شكل منظم در اين ساختار وجود دارند. ليپيدها از نوع آمفي پاتيك و به طور عمده شامل فسفوليپيد و گليكوليپيدها هستند.
پروتئين هاي شركت كننده در ساختار غشا بر دو نوع مي باشند. پروتئين هايي كه بار دارند و به علت ماهيت قطبي بودن خود به طور خارجي به غشا متصل اند كه پروتئين هاي محيطي ناميده مي شوند. دسته ديگر پروتئين هاي داخلي هستند كه يا به طور كامل هيدورفوب بوده و در بين دو لايه فسفوليپيد قرار دارند و يا بخشي از مولكول هيدورفوب و بخش ديگر باردار است و در مجاور سرقطبي فسفوليپيدها و در سطح بيروني غشا قرار مي گيرد و بخش هيدورفوب در بين دو لايه فسفوليپيد وارد مي شود. بيشتر اسيدهاي چرب لايه هاي فسفوليپيدي از نوع اسيدهاي چرب غيراشباع كه نقطه ذوب پاييني دارند مي باشند. وجود اين اسيدهاي چرب حالت رواني خاصي به غشا مي دهد و سنيگرونيكولسون با نام مدل «موزائيك روان» ناميده مي شوند.  

  11- ليپيدهاي ساده را تعريف كنيد؟

اسيد چرب در ساختار ليپيدهاي ساده وجود ندارد و از مهم ترين آن ها مي توان به استروئيدها و ترپن ها اشاره كرد. استروئيدها تركيب هاي حلقوي درشت مولكولي هستند كه سردسته آنها استرول ها هستند و مهم ترين آنها كلسترول است. نمك هاي صفراي، هورمونهاي جنسي ، ويتامين هاي محلول در چربي مثل D,k از اين گروهي باشند. كلسترول در ساختار غشاهاي ياخته اي هم وارد مي شود.  

  سؤالات تستي
1 – اين تركيبات در آب نامحلول، ولي در حلال هاي آلي مانند بنزن ، كلروفرم محلول هستند؟

الف) اسيدهاي چرب
ب) ليپيدها
ج) پروتئين ها
د) ويتامين ها
گزينه ب

2 – اين تركيبات داراي يك گروه كربوكسيل (COOH_) در انتها و زنجيره هيدروكربني ساده (پيوند يگانه) مي باشند؟
الف) اسيدهاي چرب اشباع شده
ب) اسيدهاي چرب اشباع نشده
ج) پروتئين ها
د) ويتامين ها
گزينه الف

3- وجود آن در مولكول موجب ايجاد خميدگي در آن ناحيه مي گردد؟
الف) گروه كربوكسيل (COOH_)
ب) گروه كتو
ج) پيونديگانه
د) پيوند دو گانه(مضاعف)
گرينه د

4 – علامت اختصاري «C» و «T» براي كدام ايزومري استفاده مي شود؟
الف) آلفا – بتا
ب) اپي مرها
ج) سيس و ترانس
د) ايزومر لوزي
گزينه ج

5 – تري گليسريد نام ديگر كدام يك از تركيبات زير است؟
الف) ليپوپروتئين ها
ب) اسفنگوليپيدها
ج) تري اسيل گليسرول ها يا چربيهاي خنثي
د) فسفو ليپيدها
گزينه ج

6 – تري پالمتين چه تركيبي است؟
الف) تري اسيل گليسرول ساده با سه اسيد چرب از نوع اسيد پالمتيولئيك
ب) تري اسيل گليسرول ساده با سه اسيد چرب از نوع اسيد پالمتيك
ج) تري اسيل گليسرول مركب با سه اسيد چرب از نوع اسيد پالمتيك
د) تري اسيل گليسرول مركب با سه اسيد چرب از نوع اسيد پالميتولئيك
گزينه ب  

7 – بافت آديبوز چه نوع بافتي است؟ الف) غشاي تك لايه اي
ب) غشاي دو لايه اي
ج) بافت غشاي ياخته اي
د) بافت چربي كه درياخته هاي آن چربي ذخيره مي شود
گزينه د

8 – بر خلاف تري گليسيريدها اين تركيبات باردار و ساختاري هستند و داراي يك الكل نوع دوم هستند كه به اسيد فسفريك متصل مي باشند.
الف) فسفو ليپيدها
ب) اسفنگوليپدها
ج) ليبوپروتئين ها
د) اسيدهاي چرب
گزينه الف

9 – آمفي باتيك چيست؟
الف) ليپيدهاي غير قطبي
ب) ليپو پروتئين ها
ج) ليپيدهاي قطبي با سر قطبي و دم هيدروفوب
د) ليپيدهاي قطبي با سر قطبي و دم هيدورفيل
گزينه ج

10 – ساختار ليپيدهاي آمفي پاتيك در محيط آبي به چند صورت است، نام ببريد؟
الف) 2 صورت ، ليپوزوم – ميسل
ب) 2 صورت ، قطبي و غير قطبي
ج) 4 صورت ، غشاي دو لايه – غشاي تك لايه – ليپوزوم – ميسل
د)2 صورت ، غشاي دو لايه – غشاي تك لايه
گزينه ج

11 - ليپيدهاي ، ليپو پروتئين ها از چه نوعي هستند؟
الف) فسفو ليپيد ها و گليكوليپيدها
ب) اسفنگوزين
ج) اسفنگوليپيدها
د) فسفو ليپيدها و اسفنگوليپيدها
گزينه الف

12 – سينگرو نيكولسون چه مدلي را براي غشاهاي سلولي ارايه داده است؟
الف) سرقطبي با دم غيرقطبي
ب) مدل هيدورفوب
ج) طرح كلي غشاي ياخته اي تك لايه اي
د) مدل موزائيك روان
گزينه د

13 ) استروئيدها و ترين ها جزء كدام دسته از تركيبات هستند ؟
الف) ليپيد ساده با اسيد چرب
ب) ليپيد مركب كه اسيد چرب ندارند
ج) ليپيدهاي مركب با اسيد چرب
د) ليپيدهاي ساده اي كه اسيد چرب ندارند
گزينه د  

دیدکلی

چربیها یا لیپیدها ترکیبات آلی غیر محلول در آب هستند که می‌توان آنها را بوسیله حلالهای غیر قطبی نظیر کلروفرم ، اتر و بنزن از سلولها استخراج کرد. لیپیدها استرهای یک یا چند اسید با الکلها می‌باشند. بعضی از لیپیدها در ساختمان دیواره و غشای سلولی شرکت داشته و برخی دیگر ماده ذخیره‌ای انرژی‌زا را در داخل سلول تشکیل می‌دهند. اسیدهای چرب به صورت آزاد به مقدار ناچیزی در بافتها دیده می‌شوند.

ساختمان اسیدهای چرب

تاکنون بیش از هفتاد اسید چرب از نسوج گوناگون جدا کرده‌اند که همگی دارای زنجیره هیدروکربنی طولانی با یک عامل کربوکسیل انتهایی هستند. بعضی از آنها اشباع شده و برخی دارای یک ، دو یا سه پیوند دوگانه هستند و گروهی در زنجیر خود دارای شاخه‌های جانبی نیز می‌باشند. تعداد کربنها در اسیدهای چرب به استثنای چند مورد ، همیشه زوج است و احتمالا علت زوج بودن آسان تر بودن سنتز آنها در نزد جانداران است. فرمول کلی اسیدهای چرب CH₃-(CH₂)_n-COOH است که n از صفر تا 30 الی 40 تغییر می‌کند.

خواص اسیدهای چرب

اسیدهای چرب غیر اشباع دارای نقطه ذوب پایین‌تری نسبت به اسیدهای چرب اشباع هستند و هر چه تعداد کربن اسید چرب بیشتر شود، نقطه ذوب بالاتر می‌رود. پیوند دوگانه در اسیدهای غیر اشباع بیشتر بین کربن 9 و 10 بوده و این پیوند دوگانه تقریبا در تمامی اسیدهای چرب غیر اشباع طبیعی در وضعیت ایزومر هندسی سیس (Cis) است. اسیدهای چرب با زنجیر طویل در آب غیر محلول هستند. ولی در قلیایی محلول‌اند و تشکیل صابون سدیم یا صابون پتاسیم می‌دهند. اسیدهای چرب غیر اشباع به سهولت اکسید می‌شوند. تند شدن چربیها بر اثر اکسید شدن و ایجاد عوامل اسیدی و آلدئیدی در چربیها است.

ساختمان و خواص انواع چربیها

چربیهای خنثی (آسیل گلیسرولها)

ترکیب اسید چرب و گلیسرول را آسیل گلیسرول یا گلیسرید می‌نامند. گلیسرول الکلی است که بیش از سایر الکلها در ساختمان لیپیدها دیده می‌شود و دارای 2 عامل الکلی نوع اول و یک عامل الکلی نوع دوم است. برحسب آن که یک ، دو یا سه اسید چرب با عوامل الکلی گلیسرول ترکیب شده باشد، به ترتیب مونو ، دی و تری آسیل گلیسرول بدست می‌آید. نقطه ذوب چربیها خنثی بستگی به نقطه ذوب اسید چرب ترکیبی آنها دارد. تری آسیلها در آب نسبتا نامحلول بوده و تشکیل میسلهای کامل نمی‌دهند. در حالی که دی آسیل گلیسرولها که تا حدودی قابل یونیزه شدن هستند، به سهولت تشکیل میسل می‌دهند.

فسفو گلیسریدها

این لیپیدها که به نام گلیسرول فسفاتید نیز موسومند، بیشتر در غشاهای سلولی وجود دارند و فقط به مقدار خیلی جزئی در چربیهای ذخیره‌ای یافت می‌شوند. الکل این لیپیدها گلیسرول است که یکی از عوامل الکلی نوع اول آن توسط اسید فسفریک استریفیه شده است. تمام فسفر گلیسریدها دارای یک انتهای قطبی و دو انتهای طویل غیر قطبی می‌باشند و به این جهت آنها را لیپیدهای قطبی یا آمفی پاتیک گویند.

پلاسمالوژنها

یک گروه فرعی از فسفر گلیسریدها هستند که در آنها به جای یک مولکول اسید چرب یک آلدئید چرب قرار گرفته است. این ترکیبات در غشای سلولهای عضلانی و عصبی فراوانند.

اسفنگو لیپیدها

اینها در غشای سلولهای گیاهی و سلولهای حیوانی و در بافتهای عصبی و مغز به مقدار فراوان وجود دارند. این ترکیبات در اثر هیدرولیز ایجاد یک مولکول اسید چرب و یک مولکول الکل آمینه غیر اشباع به نام اسفنگوزین می‌کنند. در اسفنگو لیپیدها گلیسرول وجود ندارد. ترکیب اسفنگوزین و اسید چرب را سرامید گویند. اسفنگو میلین ترکیب سرامید با فسفو کلین می‌باشد که فراوان‌ترین اسفنگو لیپیدها است.

گلیکو لیپیدها

این ترکیبات دارای یک انتهای قطبی هیدروفیل (آبدوست) قندی می‌باشند. برخی شامل اسفنگوزین و برخی دیگر شامل گلیسرول هستند. قندهای آن شامل D- گلوکز و D- گالاکتوز است. گانگلیوزیدها ترکیبات دیگری از دسته گلیکو لیپیدها هستند. این ترکیبات عبارتند از گلیکو اسفنگو لیپیدهایی که دارای انتهای قطبی متشکل از قندهای مرکب نظیر اوزامین و اسید سیالیک می‌باشند. این ترکیبات در غشای سلولی بویژه در سلولهای عصبی زیاد دیده می‌شوند.

سربروزیدها

این ترکیبات را می‌توان در گروه گلیکو لیپیدها و یا اسفنگو لیپیدها طبقه بندی کرد. زیرا دارای قند و اسفنگوزین هستند. این دسته از لیپید بیشتر در غشای سلولهای عصبی بویژه در غلاف میلین و همچنین در گویچه‌های قرمز خون ، گویچه‌های سفید خون و اسپرم دیده می‌شوند.

مومها

مومها از نظر ساختمانی و خواص ، شبیه آسیل گلیسرولها هستند. ولی الکلهای آنها دارای زنجیره کربنی طویل هستند که تنها شامل یک عامل الکل می‌باشند. این ترکیبات در غشای محافظ پوست ، پر و جدار برگها و بعضی میوه‌ها و پوسته خارجی بیشتر حشرات دیده می‌شوند.

لیپیدهایی که صابونی نمی‌شوند

لیپیدهایی که تاکنون مورد بحث قرار گرفتند قابل صابونی شدن بوده یعنی با قلیاییها و در اثر حرارت ایجاد صابون می‌کنند. در سلولها مقدار کمتری از نوع دیگر چربیها موجودند که غیر قابل صابون شدن هستند. دو گروه اصلی از این لیپیدها یکی استروئیدها و دیگری ترپنها هستند.

• استروئیدها: ساختار استروئیدها از سه حلقه شش ضلعی فنانترن و یک حلقه پنج ضلعی هستند. از میان مهم‌ترین استروئیدهایی که در طبیعت دیده می‌شوند، اسیدهای صفراوی ، هورمونهای جنسی ، هورومونهای قسمت قشری غدد فوق کلیوی و ویتامین D و کلسترول را می‌توان نام برد. استروئیدها به مقدار بسیار کم در سلولها موجودند و فقط یک نوع آنها که بطور کلی استرول نامیده می‌شود، بسیار فراوان است. کلسترول فراوان‌ترین نوع استرولها در بافتهای حیوانی است. کلسترول در گیاهان دیده نمی‌شود. استرول موجود در گیاهان به نام فیتوسترولها مشهورند. قارچها و مخمرها حاوی استرولهایی به نام میکو استرول هستند. در این دسته ارگوسترول را می‌توان نام برد که به ویتامین D تبدیل می‌شود.
  
  
• ترپنها: به مقدار جزیی در سلولها وجود دارند. ترپن ممکن است دارای ساختمان خطی یا حلقوی باشد. ویتامین A ، کاروتنها ، بیشتر اسانسها و ویتامین E و ویتامین K از ترپنها مشتق می‌شوند.

لیپو پروتئینها

لیپیدهای قطبی با پروتئینهای خاصی ترکیب شده و لیپید پروتئینها را می‌سازند. مانند لیپو پروتئینهای پلاسمای خون که نقش حامل مواد مختلف را دارا می‌باشند. برخی لیپیو پروتئینها دارای لیپیدهای خنثی مانند گلیسرول و آسترهای آن هستند. این ترکیبات وسیله انتقال چربیها از روده کوچک به کبد به بافت چربی و دیگر بافتها هستند. طبقه بندی لیپو پروتئینها بر مبنای وزن مخصوص آنها انجام می‌گیرد.

پروستا گلاندینها

این ترکیبات که برای نخستین بار در مایع منی و غده پروستات یافت شدند، از یک اسید چرب غیر اشباعی 20 کربنه به نام اسید آراشیدونیک مشتق شده‌اند. این ترکیبات انواع مختلفی دارند که تاکنون متجاوز از 14 نوع پروستاگلاندین در مایع منی انسان و تعداد دیگری در سایر بافتها یافت شده است. پروستاگلاندینهای گروه E ، گروه F و گروه A و B نمونه این ترکیبات هستند. پروستاگلاندینها دارای اثرات فیزیولوژیک مختلفی مانند کاهش فشار خون ، تنظیم عبور یونهای مختلف از غشای سیناپسهای عصبی و خنثی سازی اثر برخی هورمونها می‌باشند.

میسلها

لیپیدهای قطبی مانند اسیدهای چرب ساده و صابونها در محلولهای آبگون پخش شده و میسلها را بوجود می‌آورند که در آنها انتهای هیدروکربنی چون آبگریزند (هیدروفوب) از محلول آبگون رانده شده و ایجاد یک فاز آبگریز داخلی می‌کند و در نتیجه انتهای آب دوست (هیدروفیل) آنها به طرف خارج گرایش می‌یابد. تری آسیل گلیسرولها و کلسترول خود به خود تشکیل میسل نداده ولی در ساختمان مسیلی وارد شده و میسلهای مخلوط را می‌سازند. میسلها ممکن است تک لایه یا دو لایه باشند.